Làm nông giờ là phải tính tới... biến đổi khí hậu!

Nhiều thập niên qua, nông nghiệp Tiền Giang được tập trung đầu tư theo hướng phát huy lợi thế so sánh, phù hợp với tự nhiên, thổ nhưỡng từng vùng và thực sự đã đạt được những thành tựu quan trọng, trong đó phát triển ngành hàng lúa gạo là một trong những chương trình kinh tế trọng điểm của tỉnh. Với diện tích canh tác lúa hơn 83 ngàn ha, diện tích gieo trồng hàng năm 215 ngàn ha, sản lượng lúa trên 1,3 triệu tấn, tỉnh có 2 vùng trọng điểm sản xuất lúa, đó là vùng sản xuất lúa chất lượng cao tập trung tại các huyện phía Tây và vùng sản xuất lúa thơm, đặc sản tại các huyện phía Đông.

Ông Lê Văn Hưởng, Chủ tịch UBND tỉnh và bà Trần Tư Đồng, Phó Tổng
Giám đốc Công ty Dụ Đức Việt Nam bàn giao đường ống dẫn nước vào
nhà dân huyện Tân Phú Đông. Ảnh: Thuần Phong.

* Thách thức không thể xem nhẹ: Biến đổi khí hậu

Thời gian qua, tỉnh đã có nhiều giải pháp để cải thiện điều kiện sản xuất của các vùng sản xuất lúa nói trên, đặc biệt là việc thực hiện Dự án Ngọt hóa Gò Công đã mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội đáng kể và nâng cao đời sống của người dân trong vùng phía Đông, hệ thống canh tác có sự thay đổi đáng kể, lúa từ 1 vụ lên 2 - 3 vụ, trồng màu, chăn nuôi, vườn cây ăn quả đã phát triển.

Tuy nhiên, những năm gần đây khô hạn, xâm nhập mặn diễn ra gay gắt có chiều hướng gia tăng về thời gian, nồng độ mặn ngày càng tăng và lấn sâu trên 75km so với cửa biển... đã tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp của vùng này (chỉ riêng năm 2016 đã có 5.009 ha lúa, 128 ha cây ăn quả và 718 ha rau màu bị thiệt hại, tổng giá trị thiệt hại ước tính hàng trăm tỷ đồng, chưa kể tăng chi phí đầu tư do phải tổ chức bơm chuyền nhiều cấp để cung cấp nước cho cây lúa...).

Theo dự báo kịch bản biến đổi khí hậu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đến năm 2030, mực nước biển dâng cao hơn và mặn xâm nhập sâu hơn, trước mắt tác động mạnh đến vùng phía Đông bởi hạn chế chính của vùng này là nằm kề biển Đông và ở giữa 2 con sông lớn là sông Tiền và sông Vàm Cỏ nên chỉ có nước ngọt từ 7 - 8 tháng/năm, nhất là huyện Tân Phú Đông lại càng khắc nghiệt hơn, đất bị nhiễm mặn, thiếu nước ngọt triền miên.

* Giải bài toán cho 2 vùng - trọng tâm là vùng phía Đông

Để giải bài toán sản xuất nông nghiệp, trước hết là cho vùng phía Đông luôn "trực diện" với "biến đổi khí hậu", ngày 27/10/2016, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định phê duyệt Đề án "Cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu cây trồng các huyện phía Đông tỉnh Tiền Giang đến năm 2025", nhằm thực hiện cắt vụ, chuyển đổi cơ cấu mùa vụ của 37 xã, 3 phường, 4 thị trấn của 5 huyện, thị phía Đông đến năm 2025 là 26.147 ha (trong đó, cắt vụ là 23.143 ha, chuyển sang trồng cây ăn quả 3.004 ha và chuyển vụ 4.128 ha (trên đất 03 vụ lúa/năm), để đến thời điểm này, toàn vùng Dự ngọt hóa Gò Công sẽ chỉ còn sản xuất 02 vụ lúa/năm hoặc luân canh lúa màu; riêng huyện Tân Phú Đông về cơ bản không còn sản xuất lúa, mà chuyển sang trồng cây ăn quả thích nghi và cây màu hoặc luân canh tôm - lúa, lúa - cá.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, xét về mặt kinh tế, việc thực hiện cắt vụ, chuyển vụ và bố trí lại cơ cấu sản xuất luân canh, xen canh trên nền đất lúa một cách hợp lý sẽ giúp nông dân tránh những tác động bất lợi từ việc thiếu nước ngọt do khô hạn và xâm nhập mặn, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế cao (các chuyên gia lập đề án đã tính toán đưa ra con số lợi nhuận tăng thêm 1,7 - 2,3 lần so với sản xuất 3 vụ lúa); tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập cho cư dân nông thôn, đa dạng hóa các sản phẩm nông nghiệp, hạn chế được rủi ro; đặc biệt, mô hình canh tác lúa - màu sẽ mang lại những lợi ích về sinh thái rất lớn: Hạn chế được nguồn lưu tồn của dịch hại trong đất, cắt đứt nguồn lây lan từ vụ này sang vụ khác, giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và cải thiện được nguồn dinh dưỡng trong đất...

Còn các huyện phía Tây (Cái Bè, Cai Lậy, Tân Phước, một phần huyện Châu Thành và thị xã Cai Lậy) vốn thường bị ảnh hưởng lũ từ thượng nguồn về, tỉnh sẽ đầu tư hoàn chỉnh hệ thống thủy lợi trong vùng theo hướng thoát lũ, trữ ngọt và phòng tránh xâm nhập mặn;  từng bước dịch chuyển thời vụ theo cơ cấu: Đông Xuân - Hè Thu - Thu Đông thay cơ cấu cũ trước đây (Đông Xuân - Xuân Hè - Hè Thu); sử dụng các giống lúa chất lượng cao, đặc sản nhằm nâng cao chất lượng và giá trị ngành hàng lúa gạo...

Tỉnh đang tập trung các giải pháp như: Rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch ngành và sản phẩm ngành phù hợp mục tiêu tái cơ cấu ngành; ưu tiên đầu tư hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật như kho chứa, bảo quản, máy sấy lúa, hệ thống sơ chế, chế biến, bảo quản phục vụ cho sản phẩm cây trồng chuyển đổi; áp dụng mô hình GAP, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và triển khai gói kỹ thuật về phòng, chống khô hạn, xâm nhập mặn; sử dụng giống lúa có thời gian sinh trưởng thích hợp theo mùa vụ, kháng sâu bệnh, phẩm chất tốt, thích ứng với biến đổi khí hậu; sử dụng giống rau màu ưu thế lai F1 có thị trường tiêu thụ; sử dụng màng phủ nông nghiệp, phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học; áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất từ khâu làm đất đến gieo cấy và thu hoạch.

Bên cạnh đó, tổ chức thực hiện có hiệu quả các chính sách ưu đãi hiện có của Chính phủ, đồng thời nghiên cứu ban hành chính sách hỗ trợ cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu cây trồng trên đất lúa theo hướng ưu tiên hỗ trợ giống cây trồng, cơ giới hóa phục vụ chuyển đổi với quy mô lớn; giúp nông dân tiếp cận và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật; hỗ trợ lãi suất vay thực hiện liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản cho nông dân trong vùng chuyển đổi.

Đồng thời, phát triển các nhóm nông dân hợp tác tự nguyện, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tiếp cận và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, tạo sự liên kết chặt chẽ trong toàn chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ, giảm bớt các khâu trung gian, từng bước gắn kết nông dân trong vùng liên kết với nhau thông qua các hợp tác xã, tổ hợp tác, các câu lạc bộ để tập hợp sản phẩm với sản lượng lớn, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của doanh nghiệp.

Xúc tiến thương mại, kêu gọi doanh nghiệp tham gia đầu tư, tiêu thụ sản phẩm; mở rộng các hình thức liên kết tiêu thụ sản phẩm hoa màu bằng cách liên kết các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, thức ăn chăn nuôi thủy sản, từng bước gắn kết sản xuất và tiêu thụ với doanh nghiệp theo phương thức đặt hàng, để nông dân yên tâm đầu tư sản xuất theo phương châm "Mỗi sản phẩm hàng hóa đều gắn với một doanh nghiệp cụ thể"...

Quốc Anh

Thủ tục hành chính
Văn bản điện tử