Phong trào Đồng Khởi 1959 - 1961
 Tháng 5/1959, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Mỹ Tho họp tại kinh Ba, xã Đốc Binh Kiều. Hội nghị khẳng định lại chủ trương: gọi số cán bộ, đảng viên có năng lực đi “điều lắng” về bổ sung vào các Huyện ủy và cơ sở. Hội nghị chủ trương khui hầm súng để trang bị cho lực lượng vũ trang tuyên truyền hoạt động hỗ trợ quần chúng đấu tranh phá thế kềm kẹp của địch.

 

Thực hiện chủ trương trên, một số cán bộ đi “điều lắng” được gọi về bổ sung cho Huyện ủy Châu Thành, Cai Lậy, Cái Bè, thành lập Ban cán sự các huyện: Chợ Gạo, thị xã Mỹ Tho, Gò Công và Hòa Đồng, bố trí 30 đảng viên về các xã thuộc huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành để lãnh đạo các chi bộ A.

 

30 khẩu súng được khui lên, trang bị cho 3 tiểu đội vũ trang tuyên truyền vừa mới tái lập đang hoạt động trên địa bàn các huyện Cai Lậy, Châu Thành, Cái Bè. Hoạt động của lực lượng vũ trang tuyên truyền làm cho hội tề, công an, dân vệ... ở các xã phía bắc lộ 4 thuộc 3 huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành bắt đầu co lại.

 

Tháng 5-1959, ngụy quyền đưa máy chém về tỉnh chém đồng chí Vương Trì Thống ở huyện Chợ Gạo, đồng chí Võ Văn Bảy ở xã Thạnh Phú, huyện Cai Lậy để uy hiếp tinh thần nhân dân. Việc đàn áp đẫm máu của địch càng làm cho quần căm thù thêm sâu sắc. Vấn đề nổi dậy, diệt ác, phá kềm giành quyền làm chủ trở thành yêu cầu bức xúc của cán bộ và nhân dân.

 

Tháng 12- 1959, hội nghị Khu ủy Khu 8 tại huyện Hồng Ngự (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp) đại biểu các Tỉnh ủy miền Trung Nam bộ về dự. Sau khi thảo luận Nghị quyết 15 và Nghị quyết của Xứ ủy, hội nghị chủ trương phát động quần chúng nổi dậy phá thế kềm kẹp, giành quyền làm chủ nông thôn.

 

Từ ngày 21 đến 23-1-1960, Tỉnh ủy Mỹ Tho họp quán triệt Nghị quyết 15, Nghị quyết của Xứ ủy và Khu ủy tại Kinh Ba, huyện Cái Bè. Tỉnh ủy chủ trương: Đẩy mạnh hoạt động vũ trang tuyên truyền hỗ trợ phong trào nổi dậy của quần chúng giành quyền làm chủ nông thôn. Tỉnh ủy chỉ đạo thành lập Ban quân sự tỉnh và Ban quân sự các huyện, phát triển lực lượng vũ trang, khui hết các hầm súng còn lại để trang bị. Hội nghị đề ra yêu cầu cụ thể là lực lượng vũ trang tiến hành công tác tuyên truyền, thị uy, diệt ác ôn, phát động quần chúng nổi dậy. Hội nghị chỉ rõ: phá thế kềm kẹp đến đâu thì giải quyết vấn đề ruộng đất đến đó, trên tinh thần đoàn kết nông dân và hình thành chính quyền cách mạng với hình thức nhân dân tự quản. Tỉnh ủy chủ trương phát động phong trào lạc quyên ủng hộ cách mạng sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân.

 

Ngày 24-2-1960, cuộc nổi dậy của nhân dân Mỹ Tho nổ ra ở các xã dọc theo tuyến kinh Nguyễn Văn Tiếp, từ xã Hưng Thạnh, huyện Châu Thành đến xã Hậu Mỹ, huyện Cái Bè - Tiếp đến tháng 6-1960, một bộ phận đơn vị vũ trang 514(8) xuống huyện Chợ Gạo đánh bót Thanh Bình và Trung Hòa hỗ trợ cho nhân dân Chợ Gạo nổi dậy. Phong trào diệt ác phá kềm làm cho đại đa số quần chúng vô cùng phấn khởi. Do vậy, khi được vận động gây quỹ ủng hộ cách mạng nhân dân nhiệt tình hưởng ứng. Từ tháng 2 đến tháng 6 - 1960, nhân dân đóng góp được 800.000 đồng (năm 1958 thu được 20.000 đồng, năm 1959 chỉ thu được 10.000 đồng).

 

Tháng 6-1960, Tỉnh ủy Mỹ Tho họp tại xã Tân Hòa Đông, huyện Châu Thành, triển khai chủ trương của Khu ủy về việc phát động quần chúng “nổi dậy đồng loạt"(9) diệt ác ôn, bao vây bức hàng, bức rút đồn bót địch, giải phóng xã, ấp, làm chủ nông thôn. Tỉnh ủy chọn ngày 20-7 tổ chức cuộc mít tinh ở huyện Cái Bè để kỷ niệm 5 năm ngày ký Hiệp định Genève và mở đầu cho phong trào Đồng khởi ở Mỹ Tho.

 

Đêm 20-7-1960, hơn 15.000 quần chúng mít tinh tại Ngã Sáu, xã Mỹ Trung, huyện Cái Bè, tuần hành trên tuyến kinh 28 hướng về lộ 4. Sau đó, hưởng ứng lệnh Đồng khởi do Khu ủy Khu 8 phát động, quân dân Mỹ Tho liên tiếp mở các đợt Đồng khởi vào tháng 9, tháng 11 năm 1960 giành thắng lợi.

 

Cuối năm 1960, Tỉnh ủy Mỹ Tho tổ chức hội nghị mở rộng ở Tân Hòa Đông, huyện Châu Thành, tổng kết phong trào nổi dậy. Hội nghị đánh giá: phong trào nổi dậy trong 6 tháng cuối năm 1960, mặc dù chưa đáp ứng với yêu cầu đặt ra, nhưng đạt được những thắng lợi quan trọng. Hội nghị chỉ rõ: ở các huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành, việc bao bức đồn bót, tiêu diệt địch, lấy súng địch... còn ít (chỉ lấy được 195 súng). Các huyện Chợ Gạo, Hòa Đồng, Gò Công, quần chúng chưa nổi dậy đồng loạt, lực lượng vũ trang tuyên truyền hoạt động theo phương thức diệt ác ôn, phá thế kềm kẹp riêng lẻ chưa kết hợp với phát động quần chúng. Tỉnh ủy chủ trương: trong phá thế kềm kẹp của địch, phải diệt được bọn ác ôn thì quần chúng mới nổi dậy mạnh mẽ. Tỉnh ủy chỉ đạo: phải tích cực xây dựng lực lượng vũ trang, nhất là tự vệ chiến đấu ở xã ấp, xây dựng chính quyền tự quản để quản lý vùng giải phóng. Chuẩn bị thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng tỉnh và các huyện.

 

Tháng 1-1961, tỉnh Mỹ Tho tổ chức Đại hội đại biểu thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng tỉnh Mỹ Tho tại xã Bàn Long, huyện Châu Thành. Đại hội đã bầu ra ủy ban Mặt trận Dân tộc giải phóng tỉnh Mỹ Tho nhằm thực hiện chức năng của chính quyền cách mạng. Sau đại hội, ủy ban Mặt trận đã ra mắt trước 25.000 quần chúng tại xã Mỹ Long huyện Cai Lậy(10). Tiếp đó Mặt trận dân tộc giải phóng ở các huyện được thành lập và tổ chức ra mắt trước đông đảo quần chúng. Mặt trận Dân tộc giải phóng ra đời đã đáp ứng nguyện vọng cấp bách của quần chúng, tạo ra khí thế cách mạng mới, thúc đẩy mạnh mẽ phong trào Đồng khởi của nhân dân Mỹ Tho.

 

Phong trào đấu tranh chính trị đòi Ngô Đình Diệm từ chức

 

Chào mừng sự ra đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng, phong trào Đồng khởi của nhân dân diễn ra mạnh mẽ, đều khắp trên các huyện. Đến tháng 3 - 1961, trong toàn tỉnh Mỹ Tho đã có 88 xã trên 123 xã không còn tề, 32 xã hoàn toàn giải phóng, những xã khác mặc dù còn tề hoặc còn đồn bót nhưng nhân dân đã làm chủ, khu trù mật Hậu Mỹ được giải phóng lần thứ nhất. Thế tiến công 3 mặt: quân sự, chính trị, binh vận hình thành và phát triển. Đội ngũ đảng viên được củng cố và phát triển nhảy vọt về số lượng cũng như chất lượng. Lúc chuẩn bị nổi dậy, Đảng bộ Mỹ Tho có khoảng 400 đảng viên thì đến đầu năm 1961, có khoảng 1.500 đảng viên, 119 xã trên 123 xã đã có chi bộ Đảng. Lực lượng quần chúng phát triển mạnh, số hội viên có khoảng 20.000 người, mỗi đoàn thể có từ 5.000 đến 7.000 hội viên.

Những thắng lợi trong giai đoạn 1954-1961, mà đỉnh cao là cao trào Đồng khởi năm 1960, đã đưa phong trào cách mạng tỉnh Mỹ Tho từ thế đấu tranh chính trị đơn thuần chuyển sang thế tiến công cách mạng. Thắng lợi đó góp phần cùng phong trào cách mạng toàn Miền tạo ra bước ngoặt mới có ý nghĩa làm thay đổi cục diện ở miền Nam. Tháng 3 - 1961, Khu ủy Khu 8 tổ chức hội nghị tổng kết phong trào Đồng khởi toàn Khu và chủ trương chuyển hướng chỉ đạo cách mạng từ đấu tranh chính trị sang chiến tranh cách mạng.

 --------------------------------------------------------------------------------

 (1) Mỗi đảng viên chịu sự lãnh đạo của 1 cán bộ Đảng, nhưng được quan hệ chặt chẽ và bí mật với 3 nòng cốt; mỗi nòng cốt nắm chặt 3 quần chúng tích cực; mỗi quần chúng tích cực quan hệ chặt chẽ với 3 quần chúng.

 

(2) Tờ "Tin tức Mỹ Tho" được Tỉnh ủy cho in phát hành với số lượng gấp 2-3 lần lúc bình thường và cho phát hành rộng rãi để giáo dục về chiều rộng lẫn chiều sâu trong quần chúng.

 

(3) Lúc đầu chúng đưa bọn ác ôn, địa chủ phản động, kể cả việc ép buộc những người kháng chiến tham gia vào chính quyền của chúng nhằm tranh thủ nhân tâm, kiểm soát dân, sau đó thanh lọc dần hoặc biến họ thành tay sai đắc lực, trung thành với chế độ  “Cộng hòa”.

 

(4) Lịch sử Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định kháng chiến, NXB TP.Hồ Chí Minh, 1994, tr: 283.

 

(5) Đến năm 1957 ngụy quyền sát nhập tỉnh Gò Công vào tỉnh Định Tường.

 

(6) Ngụy quyền qui định sẽ mua tất cả đất truất hữu đối với địa chủ chiếm hữu trên 100 héc-ta, trong đó bao gồm cả đất của nông dân đã được cách mạng cấp và bán lại cho chính người nông dân ấy, ai không mua thì nhường cho người khác.

 

(7)  Tháng 9 - 1957, đơn vị vũ trang tuyên truyền diệt tên Nguyễn Trung Long, quận trưởng Châu Thành. Trung đội vũ trang tuyên truyền hoạt động ở huyện Cái Bè diệt 14 tên. Tổng cộng trong đợt này ta diệt hơn 40 tên.

 

(8)  Được thành lập cuối năm 1959 và được Liện Tỉnh ủy đặt cho phiên hiệu là Tiểu đoàn 514 nhưng mới chỉ có 30 tay súng.

 

(9)  Sau đó nhân dân nói gọn lại là Đồng Khởi


Thủ tục hành chính
Văn bản điện tử